SAĞLIK KÖŞESİ

SAĞLIK KÖŞESİ

2 Mart 2021 00:21:00

  Yardımla üreme teknikleri

Ayşe Başkonuş

SANKO Üniversitesi Hastanesi

Tüp Bebek Merkezi Koordinatörü

Yardımla üreme teknikleri geleneksel tedavi yöntemleri ile başarı elde edilemeyince uygulanan aşılamadan mikroenjeksiyon yöntemine kadar birçok tedavi yöntemlerini içeren yöntemlerdir. 

Yardımla üreme teknikleri içinde aşılama, tüp bebek uygulaması ve mikroenjeksiyon gibi yöntemler bulunur. 

AŞILAMA 

Sperme ait problem varlığında, rahim ağzı ile ilgili bazı sorunlarda ve sebebi tespit edilemeyen kısırlık varlığında kullanılabilen aşılama yöntemi yumurtlama döneminde olan kadın rahmine ince bir tüp yardımı ile sperm verilmesi işlemidir.

 

Tabi bu işlemin uygunluğuna karar verilmesi için hekim önceden rahim filmi görmekte ve tüplerin açık olduğu durumda bu işlem uygulanabilmektedir. Uygun olan hastalarda kaliteli yumurta oluşmasının sağlanması ve doğru zamanlama için yumurtlamayı uyarıcı ilaç verilmektedir. İstenen büyüklüğe ulaşan yumurtaya sonrasında çatlamasının sağlanması için iğne yapılmakta ve bu iğneden de 24-36 saat sonra aşılama işlemi gerçekleştirilmektedir.

 

Bu arada erkekten sperm alınarak çeşitli işlemler sonrasında canlı ve hareketli olanlar ayrılmaktadır. Uygun görülen zamanda da bu spermler rahim içine ince bir tüpten verilerek yumurtaya ulaşma şansı bulan sperm sayısı arttırılmaktadır. Bu yöntemin başarı şansını altta yatan problemin ne olduğu ve sperm sayısı gibi bazı sperm özelliklerine göre etkilemektedir. Aylık başarı oranı yaklaşık olarak yüzde 15’tir.

 

TÜP BEBEK

 

İlk kez 1970’li yılların sonlarında uygulanmaya başlanan tüp bebek yöntemi ile tüplerindeki problem sebebiyle gebe kalma şansları çok düşük hatta imkânsız olan kadınların gebe kalmaları mümkün olmaya başlamıştır. 

 

Tüp bebek uygulaması sırasında bazı işlemler yapılır. İşlem bazı basamaklar içermektedir. Bunlardan ilki yumurtalıkların baskılanması olup ardından yumurtalıklar uyarılmakta, uygun yumurtalar toplanmakta, spermle yumurtanın döllenmesi sonrasında da embriyo transferi yapılmaktadır.

 

Klasik tüp bebek yöntemi ilk etapta tüplerinde problem olan kadınlarda düşünülen bir tedavi yöntemidir. Tüp bebek yöntemi geliştirilmeden önce tüplerde problem olan kadınlarda cerrahi işlemler yapılarak son derece sınırlı başarı elde edilirdi. Günümüzde ise tüplerdeki problemleri olanlarda kullanılmasının yanı sıra açıklanamayan kısırlık, sperm bozuklukları gibi durumlarda da başarıyla uygulanmaktadır.

 

Yumurtalıkların baskılanması

 

Bu işlem yumurta gelişiminin doktor kontrolünde olması için yapılır. Kadının özelliklerine bağlı olarak âdet gününden 1 hafta önce veya âdetinin ilk gününden itibaren ilaçlar kullanılmaya başlanır. Bu ilaçlar burun spreyi ya da cilt altına yapılan enjeksiyonlar şeklindedir.

 

Yumurtalıkların uyarılması

 

Normalde yumurtalıktan her ay bir yumurta olgunlaşarak atılır ve yumurtanın döllenmesi ile gebelik meydana gelir.

 

Yardımla üreme yöntemlerinde hedeflenen ise çok sayıda yumurtanın gelişmesi ile gebelik şansının arttırılmasıdır. Elde edilen en iyi embriyoların transfer edilmesi mümkün hâle gelir. Oluşan fazla embriyoların dondurulması ve bu şekilde saklanması sağlanabilir. Sık kontrollerle yumurta gelişim izlenir. Bu kontrollerde ultrason ile yumurta gelişimi izlenirken kanda hormon seviyesine bakılarak bu yumurtaların kalitesi değerlendirilir. Yumurtaları içeren folliküller istenilen sayı ve büyüklüğe ulaşılınca ilaçlar kesilir ve yumurtayı çatlatmak için başka bir iğne yapılır. Belli bir süre sonra da yumurta toplanma işlemi gerçekleştirilir.

 

Yumurta toplanması

 

Yumurta toplama işlemi sıklıkla genel anestezi altında yapılır.

 

Bu işlem yapılırken ultrason eşliğinde hazneden bir iğne ile girilerek yumurtalıklara ulaşılır. Yumurta hücresi etrafındaki sıvı ile birlikte alınır. Bu sıvı laboratuvarda kontrol edilerek içinde yumurta hücresi olup olmadığı tespit edilir. Yaklaşık 20 dakika kadar süren bu işlem esnasında 5-20 civarında yumurta toplanır. Toplanan yumurtalar uygun ortamda muhafaza edilir.

 

Yumurtanın sperm tarafından döllenmesi

 

Kadının yumurtaları toplanırken eşinden de sperm alınır. Spermler bazı işlemlere tabi tutulur ve normal ve hareketli olanlar seçilir. Klasik tüp bebek yönteminde her yumurtanın etrafına fazla sayıda sperm bırakılarak bunlardan birinin yumurtayı döllemesi beklenir.

 

Embriyo transferi

 

Döllenme gerçekleşmesi durumunda uygun zamanda embriyo transferi yapılır. Transfer edilecek embriyo sayısı birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde de yasalarla sınırlandırılmıştır. Bununla birlikte transfer edilecek embriyo sayısına kısırlık sebebi gibi bazı faktörlere göre de kadar verilir. Kaliteli ve fazla sayıda embriyo elde edildiği takdirde artan embriyolar ailenin izni ile dondurulabilir. Embriyo transfer edildikten 11 gün sonra kanda gebelik testi yapılır.

 

TÜP BEBEK KİMLERE YAPILABİLİR?

1.Tüplerle ilgili problem tespit edilenler

2.Başka yöntemlerle sonuç alınamamış kısırlık 

3.Spermde problem varlığı

4.Endometriozis (Çikolata kisti)

 

TÜP BEBEK TEDAVİSİNDE BAŞARIYI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

 

KADININ YAŞI

Kısırlık tedavisi gören çiftlerde başarıyı etkileyen en önemli faktörlerden biri kadının yaşıdır. Genç kadınlarda yumurta sayısı ve kalitesi genellikle daha iyi olup gebelik geliştiğinde de düşük ihtimali daha azdır. Kırk yaş üstünde gebelik şansı, tedaviye, hatta tüp bebek gibi yöntemler uygulanmasına rağmen çok daha düşüktür.

 

YUMURTALIK KAPASİTESİ

Yumurtalık kapasitesi ilerleyen yaşla birlikte azalır ancak tek faktörün yaş değildir. Yumurtalık kapasitesi kişinin yaşından bağımsız olarak da yüksek ya da düşük bulunabilir, mesela genç bir kadında düşük, daha ileri yaştaki bir kadında da iyi yumurta kapasitesi mevcut olabilir. Bu kapasitenin belirlenmesinde yumurtalığın ultrasonla değerlendirilmesi ve hormon tetkikleri fikir verebilir.

 

SEMEN KALİTESİ

Semen analizi ile erkeğin çocuk sahibi olabilme potansiyeli iyi şekilde belirlenebilir,  mikro enjeksiyon yönteminin uygulanmaya başlanması ile birlikte tüp bebek yönteminde erkek faktörünün önemi azalmıştır.

 

İNFERTİLİTE (KISIRLIK) SÜRESİ

İnfertilitenin süresi başarıda etkilidir.  Bu süre uzamışsa başarı şansı azalır ancak daha önce tedavi uygulanmamışsa ve bu tedavi uygunsa umutsuzluğa gerek yoktur.

 

ÖNCEKİ GEBELİKLER

Eğer daha öncesine ait canlı doğumla sonuçlanmış gebelikler varsa tedavi başarı şansı daha yüksektir.  

 MİKROENJEKSİYON

Mikroenjeksiyon tek bir spermin yumurta hücresine enjeksiyonudur. Mikroenjeksiyon işlemi klasik tüp bebek işlemlerinin başarısız olması durumunda veya erkek kısırlığı durumunda uygulanmaktadır. Bu teknik ile sperm problemi olan erkeklerin testislerinden elde edilen az sayıdaki spermle çocuk sahibi olabilmeleri mümkün hâle gelmiştir. Kadına uygulanan işlem ve tedavi açısından tüp bebek veya mikro enjeksiyon arasında bir fark bulunmamaktadır. Burada esas fark yumurta toplanma işleminden sonra laboratuvarda yapılan işlemdir. Tüp bebek işleminde her yumurtanın çevresine çok sayıda sperm bırakılıp, bu spermlerin yumurtayı döllemesi beklenirken, mikro enjeksiyonda tek bir spermle döllenme sağlanmaktadır.

YUVALAMA 

Embriyoyu çevreleyen zarın bir bölgesinin bazı yöntemlerle inceltilmesi işlemine ‘yuvalama’ denir. Bu işlem yumurtanın rahim iç zarına tutunmasını kolaylaştırabilir. Daha önce başarısız tüp bebek girişimi varlığında ya da belli bir yaşın üstündeki (>35 yaş) kadınlarda bu işlem denenebilmektedir.

Yorum yap

Yazarın Diğer Yazıları