Şanlı Direnişin gün gün kronolojisi

17 Aralık 1918'de İngiliz işgali ile başlayıp, Fransız işgali ile devam eden, Antepliler'in dillere destan direnişi ile 25 Aralık 1921'de sona eren Antep Savunması, hala konuşuluyor...

ŞANLI DİRENİŞİN GÜN GÜN KRONOLOJİSİ…

Gaziantep, düşman işgalinden kurtuluşunun 99. yılını kutlarken, önümüzde yıl Kurtuluşun 100. Yılı Cumhurbaşkanlığı himayesinde gerçekleştirilecek. 99 yıl önce son Fransız askerinin Gazi Şehri terk ettiği 25 Aralık gününü, unutmadık, unutmayacağız, unutturmayacağız…

17 Aralık 1918: İngiliz askerleri Gaziantep’te.

15 Ocak 1919: Resmi işgal. İngiltere, Mondros Mütarakesi’nin 7. maddesine dayanarak Antep’i resmen işgal eder.

8 Mart 1919: Antep’te sıkıyönetim ilan edilir. İngilizler, sıkıyönetim ilan ettikleri Antep’te, silahların ve cephalerin derhal teslim edilmesini isterler.

15 Mart 1919: Sıkıyönetim beyannamesi. Teslim edilen silahların, mevcut silahların dörtte biri olduğu yönündeki raporun ardından, İngiliz İşgal Kuvvetleri Komutanlığı 15 Mart’ta ikinci kez sıkıyönetim beyannamesini yayınlar.

17 Mart 1919: Halk silahlarının tamamını teslim etmediği için sokağa çıkma yasağı başlar. Yasağa, ekmekçiler, buğdaycılar, uncular, eczacılar ve sütçüler dahil değildir.

30 Mart 1919: Sıkıyönetimin sona ermesi. İngiliz Askeri Kuvvetleri Kumandanı Kaymakam W.A.S. Kili, 3. kez beyanname yayınladı. 31 Mart’tan itibaren sokağa çıkma yasağı ve ükkan kapama yasağı kısmen de olsa sona erdi.

15 Eylül 1919: İngiltere ve Fransa arasında yapılan Suriye İtilafnamesine göre, Musul İngiltere’ye, Antep, Urfa ve Maraş Fransızlar’a bırakıldı.

25 Ekim 1919: Büyük miting. İngiliz-Fransız anlaşmasının ardından, Fransız birliklerinin şehre yaklaştığının duyulması üzerine işgal karşıtı muazzam bir miting düzenlendi.

27 Ekim 1919: Fransızlar Antep’te. İki Fransız subayının Antep’e gelişiyle işgal başladı.

1 Kasım 1919: Fransız işgali Antep’te resmen başladı.

5 Kasım 1919: İngiliz işgal kuvvetleri Antep’ten geri çekilirken, Fransızlar şehirdeki mevzilere yerleşti.

5 Kasım 1919: Bayrağın indirilmesi. Fransızların mevzilere yerleştiğinin ilk günü Akyol Karakolu’na çekilen Türk Bayrağı, karakolda görevli Hayri isimli polise zorla indirttirildi. Halk galeyana gelince, bayrak yeniden yerine asıldı.

10 Kasım 1919: Antep’te şehir sakini bir kadın Ermeni askerlerin saldırısına uğradı.

23 Kasım 1919: Protesto ve teşkilatlanma. Fransa’nın teşvikiyle Ermenilerin huzuru bozmaya yönelik girişimlerine karşı, geniş bir miting düzenlenerek teşkilatlanma ve protesto kararı alındı. Ermenilere karşı ambargo uygulanıp, mal satılmadı.

9 Aralık 1919: General Querette Antep4e gelerek karargahını kurdu.

13 Aralık 1919: Fransız makamlarınca Antep’in manda altında olduğu ilan edildi.

29 Aralık 1919: Fransızlar, askeri fırını tamamıyla gasp etti. Olay sonrası iki taraf arasındaki ilişkiler iyice gerildi.

7 Ocak 1920: Şehir dışında ilk çatışma gerçekleşti. İslahiye yolunda iki Fransız askerinin öldürülmesinden sonra, aygın gün İslahiye’den Maraş’a giden Fransız Senegal Taburu, Eloğlu mıntıkasındaki milli kuvvetlerle yaptığı mücadeledede bir hayli kayıp verdikten sonra Maraş’a ulaşabildi.

12 Ocak 1920: Fransızlarıın Arapdar baskını. Yaklaşık 700 kişilik Fransız birliği, Arapdar köyünde köylülerin evlerine hücum edip kapıları kırarak zorla içeri girdiler.

13 Ocak 1920: Fransız garnizonu yeni kuvvetlerle takviye edildi.

16 Ocak 1920: Fransızlar tarafından Antep, Kilis ve İslahiye’ye büyük bir askeri sevkiyat yapıldı.

20 Ocak 1920: Karabıyıklı baskını. Antep’ten Maraş’a hareket eden Fransız erzak kafilesi Tulhum Mevkiinde Karayılan’ın baskınına uğradı. Baskın sonrası, yüz katır ve at, iki tane hafif makineli tüfek, yüz altmış kadar piyade tüfeği, yirmi sandık cephane ve yüz civarında bomba Karayılan tarafından ele geçirildi.

21 Ocak 1920: Kamil’in şehadeti. Sarhoş Fransız askerlerinin annesine sarkıntılık etmelerine karşı çıkan Kamil, Fransız askerler tarafından süngülendi. Kamil şehit olurken, halkın saldırısı sonrası Fransız askerler ekmek fırınına sığınmak zorunda kaldı.

3 Şubat 1920: Ocak ayı başında Birecik Askerlik Şubesi’e atanan Mehmet Said (Şahinbey) Heyeti Merkeziye’nin teklifi sonrası Kuvayi Milliye Komutanlığına getirildi. Şahin Bey, Antep-Kilis yolunda üç savunma hattı belirleyip, bu yolu kapattı.

11 Şubat 1920: Şahinbey, Fransız kumandanına gönderdiği mektupta, haksız işgalin derhal sona erdirilmesi, aksi takdirde dökülecek masum kanından sorumluluk yüklenmeyeceğini bildirdi.

18 Şubat 1920: Antep-Kilis yolunu bir kez daha geçmeye çalışan Fransızlar Şahin Bey kuvvetlerinin hücumu karşısında Kilis’e çekildi.

5 Mart 1920: Fransız askerleri milis kuvvetlerinin hücumuna uğradı. Karlar eriyip yollar müsait olunca Şahin Bey faaliyetlerine hız verdi.

8 Mart 1920: Kızıl Burun’da siperler kazılırken, 300 arabadan oluşan Fransız yardım kolunun Antep’e doğru yürüyüşe geçtiği haber alınınca Şahin Bey çatışmaya girdi ve Fransızlar Kilis’e geri döndü.

17 Mart 1920: Akçakoyunlu’dan gelen Fransız Birliği, Mezra-Şir köyünde ordugahını kurdu. Ertesi gün Kilis’e hareket edeceği Şahin Bey’e ulaştırıldı. Şahinbey Bey tarafından takviye edilen Hacı Ağa, Hamurlu’da çatışmaya girdi. Şiddetli yağmur altında gün boyu devam eden çatışma sonrası, Fransız Birliği perişan vaziyette Kilis’e geri çekildi.

24 Mart 1920: Heyeti Merkezi’ye gelen şifreli mesajda, Katma’dan Kilis’e 6000 kadar karışık kuvvet geldiği gibi Antep için kuvvetli bir nakliye kolu hazırlanmıştı.

25 Mart 1920: Albay Andrea Kilis’ten Antep’e hareket etti. Kafile 2.500 kişi ve 1400 hayvandan oluşuyordu.

28 Mart 1920: Şahin Bey’in şehadeti. Yoğun Fransız saldırısı sonrası İlk iki savunma hattı çöken Şahin Bey, 3. savunma hattının da çökmesi üzerine, geri çekilme tekliflerini reddedip, Elmalı Köprüsündeki taşları siper ederek mücadelesini sürdürdü. Mermisi bitince süngüsüyle düşmanla çarpışan Şahin Bey, Fransız piyadelerince şehit edildi.

1 Nisan 1920: Antep’te fiili savaş resmen başladı.

4 Nisan 1920: Kılıç Ali Antep’te… Kılıç Ali, maiyetiyle birlikte Antep’e geldi ve Anadolu Hanı’na yerleşti. Antep’teki çatışmalar başlayınca, Ermeni mahallesindeki Türkler, evlerini ve eşyalarını bırakarak Türk mahallelerine sığındılar. Türk mahallelerinde oturan Ermeniler de kendi mahallelerine çekildiler.

7 Nisan 1921: Kılıç Ali, genel bir taaruz hazırlığı için Kızılhisar’a gitti. Kılıç Ali, toplayacağı birliklerle, ansızın hücum edip Fransızları mağlup etmeyi planlarken, Fransız ve Ermeniler ani bir baskın gerçekleştirdi. Şiddetli saldırılar yaşandı.

11 Nisan 1921: Kılıç Ali, Aslan Bey’i yerine bırakarak şehir dışına çıktı. Antep’teki hadiseler hem ulusal, hem de uluslararası platformda yankı buldu.

16 Nisan 1921: Kılıç Ali, Babilge sırtlarında Albay Normand’ı karşıladı. Her bakımdan üstün Fransız birlikleri karşısında Kılıç Ali fazla bir şey yapamadan geri çekilmek zorunda kaldı. Albay Normand, Kozanlı cephesindeki milli kuvvetlerin ateşi karşısında ağır kayıplar verse de şehre girdi.

17 Nisan 1920: Antep kuşatıldı. Antep4e giren Albay Normand, Makas Mağarasına karargahını kurdu ve şehri kuzeyden, doğudan ve güneyden kuşattı.

23 Nisan 1920: Fransızlara şehrin kesinlikle teslim edilmeyeceğinin bildirilmesiyle birlikte, Fansız topçusu Boyacı, Hacı Nasır ve Musullu Camilerini hedef aldı.

25 Nisan 1920: Fransız Antep mıntıka komutanı Sainte Marie’nin yerine Yarbay Abadie getirildi. Fransız komutanlar, Antep teslim oluncaya kadar doğu ve batıdaki toplarla türk mahallelerinin bombalanması kararını aldılar. Ancak, tümen komutanlığından aldıkları talimat gereği uyarınca, bombardımandan vazgeçip hücuma karar verdiler.

26 Nisan 1920: Mağarabaşı Çarpışması. Albay Normand, birlikleriyle beraber Mağarabaşı’ndan, tank ve topçu ateşi eşliğinde saldırıya geçti. Semt Reisi Attarzade Abdullah ile Yıldırım Taburu’nun 4. bölüğü, karşı taarruza geçerek Fransızları geri püskürttü.

27 Nisan 1920: Sarımsak Tepe Taarruzu. Antep içinde çatışmalar sürerken, Kılıç Ali muhasarayı yarmaya çalışan Kılıç Ali, Hacıbaba ve Çıksorut istikametinden saldırıya geçti ve maiyetiyle şehre girmeyi başardı.

28 Nisan: Milli Kuvvetler Mardin ve Kurbanbaba tepelerinde şiddetli mukavemetle karşılaştı. Çınarlı Cephesinde amansız bir mücadele sergilendi. fFansızlar, daha fazla kayıp vermemek için kademeli olarak geri çekildiğinden, milis kuvvetleri Fransız mevzilerini ele geçirdi.

29 Nisan 1920: Fransız kuşatması kalktı. Kılıç Ali, şehrin muhtelif mıntıkalarında gösteriş kabilinden dolaşarak Anteplilerin moralini yükseltti. Çatışmalar artık daha çok iç cephelerde yoğunlaştı. Sokak muharebelerinin ağırlık noktası Çınarlı Cephesi oldu.

30 Nisan 1920: Fransızlara karşı hücum. Milli Kuvvetler Karataş’a yerleşerek Kurbanbaba Taaruzuna iştirak ettiler.

2 Mayıs 1920: Çınarlı galibiyeti. İç cephede en sert çatışmaların yaşandığı Çınarlı’da ağızdan dolma Ramazan topuyla Fransız mazgalları hedef alındı. Pek çok defa gerçekleşen Fransız hücumları başarıyla püskürtüldü.

8 Mayıs 1920: Fransız konvoyuna baskın. Fransız Garnizonu’nda baş gösteren erzak sıkıntısı üzerine iki piyade taburu, iki batarya top muhafazasında 3.500 kişilik Fransız ikmal konvoyu Kilis üzerinden Antep’e sevk edildi. 1500 kişilik milli kuvvet, Fransızlarla Kertil sırtlarında çatışmaya girdi. Şiddetli mukavemet karşısında Fransız yardım konvoyu Kilis’e geri dönmek zorunda kaldı.

12 Mayıs 1920: Kılıç Ali Antep’ten ayrıldı. Meclisin Ankara’da toplanması için Mustafa Kemal Paşa’nın talimat vermesinin ardından, Antep’ten milletvekili seçilen Kılıç Ali, Yozgat’taki isyanı bastırmakla görevlendirildiği için müfrezesiyle birlikte Antep’ten ayrıldı.

22 Mayıs 1920: Akbaba savaşı. Yardım için Kilis’ten Antep’e hareket eden Fransız birlikleri, Ulu Mahsere köyüne doğru ilerlerken, Geneyik Köyü üzerinden 3. savunma hattını teşkil eden Akbaba’ya taarruz ettiler. Her iki taraf da ağır kayıplar verirken, Türk kuvvetleri Fransızlar’ın sayı üstünlüğü ve ateş kudreti nedeniyle geri çekildi. Fransız birlikleri, Körkün ve Nafak Boğazı yoluyla doğdan, bir kısmı da Küçük Kızılhisar köyü yoluyla batıdan şehre ulaştı. Doğudan gelen Fransız birlikleri de Sarımsak Tepe, Düztepe ve Kurbanbaba’yı işgal etti. Moralleri yükselen Fransız topçusu, yeni gelen topçuların da katılımıyla Türk mahallelerini uzun süre şiddetle bombardıman ettiler.

24 Mayıs 1920: Karayılan’ın şehadeti. Karayılan, 24 Mayıs’ta Şıhın Dağı olarak bilinen Sarımsak Tepe’yi geri almak için harekete geçti. Karayılan, hücuma kalkıştığı sırada aldığı kurşun yarasıyla hayatını kaybetti. Molla Karayılan’ın şehadeti üzerine Sarımsak Tepe alınamadı.

30 Mayıs 1920: Geçici ateşkes…Fransa hükümeti,, Ankara hükümetiyle sadece Güney Cephesini ihtiva eden mütarekeye karar verdi. 28 Mayıs’ta Antep mutasarrıflığına bilgi verilmesinin ardından, 30 Mayıs’ta ateşkes başladı.

18 Haziran 1920: Ateşkes sona ermesine rağmen, gerek Türkler, gerekse de Fransızlar savaşa istekli görünmediğinden şehirdeki normal hayat devam etti.

29 Temmuz 1920: Yeniden savaş. Belediye hastanesini bombalayan Fransız topçusu, siperleri ve kapalı yolları tamamen tahrip etti. Savaşın yenrden başlamasıyla Ermeniler Türkleri mahallerine sokmadılar.

8 Ağustos 1920: Etraf-ı Şehir Cepheler Komutanlığına Şefik Özdemir Bey getirildi.

9 Ağustos 1920: Albay Andrea Antep’e taarruz etmek için harekete geçti.

11 Ağustos 1920: Andrea’nın sağ kanadı, Güllüce Vadisi’nden geçerek Dülükbaba Tepesine yöneldi. Andrea’nın sol kanadı ise topçu ateşi desteğinde Sarımsak Tepe’ye hücum etti. Sarımsak Tepe’nin alınışına müteakip Fransızlar Mardin Tepe’ye yüklendi. Mardin Tepe’nin de işgalinin ardından, Kurbanbaba’ya yerleşen Fransız birlikleri, şehri gülle yağmuruna tuttu. Ermeniler’da Suburcu ve Çınarlı’daki siperleri işgal edip yollara barikat kurdular. 11 Ağustos’a kadar süren savaş sonunda Antep tamamen kuşatıldı.

12 Ağustos 1920: Fransız karargahı, şehrin şartsız olarak teslim edilmesini istedi. Teslim alameti olarak da kalenin burçlarından birine beyaz bayrak asılması talebinde bulunuldu.

13 Ağustos 1920: Karatarla mitingi. Direnişe muhalif olanlar ve Ermeni liderlerin teslim olunsun çağrılarına rağmen, Özdemir Bey ve direnişçilerin bağımsızlıktan taviz verilmeyecek yönündeki konuşmalarıyla, işgale karşı direniş kararı alındı. Kale’ye beyaz bayrak yerine Türk bayrağı asılarak da Fransızlara cevap verildi.

1 Eylül 1920: Şehrin ileri gelenleri, Mustafa Kemal Paşa’ya, Büyük Millet Meclisi’ne, Antep milletvekillerine, Fırka ve Mıntıka Kumandanlıklarına Antep’e yardım edilmesi çağrısında bulundu.

4 Eylül 1920: Zorunlu göç başladı. Kış mevsiminin yaklaşması, silah ve cephaneden çok, gıda maddelerinin sağlanamaması, mücadeleye ciddi anlamda darbe vurdu. Bu nedenle, direnişe zorunlu olarak katılamayacak kadın ve çocukların şehir dışına çıkartılmasına karar verildi. Eylül ayından 20 Kasım’a kadar 20 bin kişi şehir dışına nakledildi.

8 Eylül 1920: Albay Andrea ile Albay Abadie, Antep Mutasarrıfı Sabri Bey’e yazılı olarak bir kez daha teslim olun bildirisi gönderdi.

3 Ekim 1920: Fransız uçaklar vasıtasıyla şehrin çeşitli mahallelerine beyannameler atılıp teslim olunması istendi.

5 ekim 1920: Genel taarruz. Fransızlar Çınarlı cephesine doğru hücum ettiler. Taarruzu haber alan şehrin muhtelif yerlerindeki birliklerin takviyesi sonucu Fransız müfrezesi daha fazla ilerleyemedi ve geri çekildi.

14 Ekim 1920: Fransızlar Çınarlı cephesini ele geçirmek için ikinci kez yine genel taarruz başlattı. Hem okulda, hem de camide konuşlanan direnişçilerin karşı koyması üzerine Fransızlar ağır kayıp vererek geri çekildi.

3 Kasım 1920: Akçakoyunlu4dan gelen Fransız erzak kafilelerini engellemek için Karaburun-İkizkuyu köyleri arasında baskın yapıldı.

20 Kasım 1920: general Goubeau, beraberinde yedi bin beş yüz kişilik kuvvetiyle birlikte Kilis yoluyla Antep’e geldi.

22 Kasım 1920: Büyük Fransız kuşatması başladı. Antep’in kuşatılmaması için direnişçiler ellerinden gelen bütün gayreti gösterseler de, şehir dört bir taraftan kuşatıldı.

26 Kasım 1920: Kuşatmayı yarmak için 27. Alay Hacıbaba’ya hücum etti. Ancak şehirle bağlantı kurulamadığından milis kuvvetleri taarruza iştirak edemedi. Bu nedenle hücum başarılı olamadı.

28 Kasım 1920: Milis kuvvetlerinin iaşe miktaı yarıya indi. Şehirde açlık tehlikesi başladı.

1 Aralık 1920: General Goubeau, şehrin 24 saat içerisinde kaşıtsız şartsız teslimi yönündeki notayı Kuvayi Milliye komutanlığına iletti.

2 Aralık 1920: General Gouheau, Özdemir Bey’e yüz yüze görüşme teklifinde bulundu. Tutuklanma ihtimali söz konusu olan Özdemir Bey, teklifi geri çevirdi.

3 Aralık 1920: Diplomasi trafiğinin sona ermesinin ardından, şehrin dört bir tarafı yoğun bombardıman ateşine maruz kaldı.

18 Aralık 1920: General Goubeau Antep’ten ayrıldı.

20 Aralık 1920: İnsafsızca bombardımana uğrayan direnişçiler, 20 Aralık’ta topçu atışlarının desteğiyle genel taaruza geçti. Taarruz, yoğun topçu ateşi nedeniyle etkili olmadı.

27 Aralık 1920: 9. Tümene bağlı birlikler, Karataş istikametinden atağa kalktı. Gün boyunca, hem kuzeyden, hem de güneyden yapılan hücumlarla Fransızlara ağır kayıplar verdirilse de, iki hattan oluşan kuşatma bir türlü yarılamadı.

1 Ocak 1921: Kuşatmanın başlamasıyla birlikte Antep’te açlıkla yüzleşildi. 1 Ocak’tan itibaren iaşe yarı yarıya düşürüldü.

18 Ocak 1921: Fransız erzak konvoyuna saldırı planı yapıldı. Fransız konvoyu İkizkuyu köyüne ulaştığında 5. Tümen hücuma geçti. Kısa bir şaşkınlıktan sonra toparlanan Fransız kuvvetleri, karşılık verince baskın istenilen neticeyi vermedi.

2 Şubat 1921: Elde un kalmadığından fırınlar kapatıldı.

6-7 Şubat 1921: Huruç harekatı. Hem kolordu, hem de direnişçiler, Antep’ten çıkış için taarruz kararı verdiler. Özdemir Bey, Heyetii Merkeziye üyeleri, resmi görevliler ve sivil halktan iki yüz kişi şehrin kuzeyinden Beylerbeyi tarafından kuşatmanın dışına çıktılar.

8 Şubat 1921: Büyük Millet Meclisi, Antep’e Gazilik ünvanı verdi. Karar Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Aynı gün Özdemir Bey ve direnişçilerin şehir dışına çıkışı şehir ahalisini kaygılandırdı. Şeyh Fetullah Camisindeki toplantıda şehrin teslimi gündeme geldi. Albay Andrea’dan randevu talep edildi.

9 Şubat 1921: Andera’nın kaleye beyaz bayrak çekilmesi talebi sonrasında, kaleye beyaz bayrak çekildi. Doktor Mecid Bey başkanlığındaki Türk delegeleri, uzun süren müzakerelerin ardından teslim anlaşmasını onayladı. Şeyh Fetullah Cami’nde halkın onayına sunulan anlaşma kabul edildi ve Fransız karargahında imzalandı.

27 Şubat 1921: Antep’in teslim antlaşmasının imzalanmasının ardından, Fransızlar şehre sessiz bir şekilde girdi. Kuşatma kalktı.

8 Mart 1921: Albay Abadie Antep’ten ayrıldı.

1 Haziran 1921: Mayıs ayında Fransızların 10 gün içerisinde Antep’ten çekileceği yönündeki duyumlar üzerine, Ermeniler 2500 kişinin katıldığı miting düzenledi. Alınan karara göre, Ermeniler ölünceye kadar Antep’i terk etmeyecekler ve Türklerle savaşacaklardı.

25 Aralık 1921: 20 Ekim’de imzalanan Ankara antlaşmasının ardından, Gaziantep Mustafa Kemal Paşa diplomatik alandaki siyasi zaferi ile Gaziantep Misak-ı Milli sınırları içerisine dahil edildi. Kasım ayında fransa birliklerinin büyük kısmını Gaziantep’ten çekti. Kalan son Fransız askerleri 7 ARalık’ta Kilis’ten, 25 Aralık’ta da Gaziantep’ten çekildi. Fransızlar geri çekilirken, Ermenileri de beraberinde götürdü. 17 Aralık 1918’da İngiltere’nin, 25 Ekim 1919’da da Fransızlar’ın işgaline uğrayan Gaziantep 25 Aralık 1921’da bağımsızlığına kavuştu.

Alıntı: Şehitkamil Belediyesi-Antep Savunması Kronolojisi (Prof. Dr. Bilgehan Pamuk)

25 Ara 2020 - 00:00 - Gündem


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gaziantep Pusula Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gaziantep Pusula Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Gaziantep Pusula Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gaziantep Pusula Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.