Prematüre bebekler

 Doç. Dr. Yusuf Ünal SARIKABADAYI

SANKO Üniversitesi Tıp Fakültesi

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğr. Üyesi

SANKO Üniversitesi Hastanesi Yenidoğan Yoğun Bakım Sorumlu Hekimi

 

 Gebeliğin 37 hafta ve öncesinde doğmuş bebeğe prematüre denir. Diğer bebeklere göre daha uzun süre hastanede kalmaya ihtiyaç duyan prematüre bebeklerin evde bakımları da oldukça önemlidir.

 Normal gebelik süresi annenin son adet kanamasının ilk gününden başlayıp, doğuma kadarki 40 hafta olmakla birlikte, 37-42 hafta arasında değişiklik gösterebilmektedir.

 Normal gebelik süresini tamamlayarak doğan bebekler ‘miadında doğan’, gebeliğin 37’nci haftasından önce dünyaya gelen bebekler ise ‘prematüre yenidoğan’ olarak kabul edilir.

 PREMATÜRE BEBEKLERİN EVE GİDİŞ ZAMANI

Büyüyüp geliştikçe prematüre bebeklerin yoğun bakıma olan ihtiyaçları genellikle azalır. Bebeğin rahat şekilde emmeye başlaması, bebeğe bağladığımız cihazları çıkarmamız, vücut sıcaklığını oda ısısında muhafaza edebilmesi, kendi kendine (makinelere bağlı olmadan) nefes alıp verebilmesi, solunum durmasını en az 10 gün süreyle yaşamaması, düzenli şekilde kilo alması iyileştiklerinin ve taburcu olabileceklerinin işaretleridir ki genellikle gebeliğin 36’ncı haftasında görülür.

 Ebeveynlerin, bebeğin yoğun bakımda olduğu süreçte evdeki hazırlıklarla ilgilenmesi gerekir.

 Her şeyden önce evde bebeğinizin bakımını üstlenebileceğiniz konusunda kendinize güvenmeli, hastanenin sağlık personelinden beslenmesi, altının değişimi, banyosu gibi konularla bilgi alarak kendinizi hazırlamalısınız. Bebek evde ilaç kullanacaksa miktarını, zamanını ve nasıl vereceğinizi, kusma, ateş gibi acil durumlarda nasıl davranacağınızı doktorunuzdan ve sağlık personelinden öğrenip, en yakınınızdaki hastane ve bebeğinizle ilgilenebilecek doktorun telefon numaralarını, acil ambulans servisi için 112’yi not ediniz. Bebeğinizle ilgili doktorunuza soru sormaktan çekinmemelisiniz.

 Ebevey bebekle evde zaman geçirdikçe rahatlayacak ve alışacaktır. İncitmekten korkarak ona dokunmaktan ve kucağınıza almaktan tedirgin olmamalı, yenidoğan diğer bebekler gibi sevgi ve ilginize ihtiyacınız olduğunu unutmamalısınız.

 TABURCULUK İÇİN EV HAZIRLIĞI

Evde yaşayacağı doğru ortam, bebeğin yoğun bakımdaki döneminde planlanabilir. Doğru beslenmesi ve rahatı için altıncı aya kadar ebeveyn odasında, kendi yatağında, sonrasında kendi odasında yatabilir. Bu odaların ısısının 22-25 ºC arasında tutulması ve çok fazla eşya olmaması gerekir. Odanın güneş görmesi, sık havalandırılması ve bebeğin odasındaki ışığın parlak değil ya da parlaklığı ayarlanabilir olması daha doğru olacaktır.

 Evin aşırı kalabalık olmaması gerekir. Bebeğe dokunmadan ellerin yıkanması, ziyaretçi sayısında aşırıya kaçılmaması, varsa evde küçük çocuğun zarar vermemesi için bebekle yalnız bırakılmaması, evin steril olması için endüstriyel temizlik ürünleriyle temizlenerek bebeğin daha çok zarar görmesine neden olunmaması gerekir.

 Bebeğin sigara dumanına maruz kalmamasına çok dikkat edilmeli. Akciğer gelişimini olumsuz etkileyen, alt solunum yolu enfeksiyonlarında artış dahil pek problemin kaynağı sigara dumanı nedeniyle hastane günleri tekrar başlayabilir. Bunun yanında kulak enfeksiyonuyla ilgili işitme problemleri, zatürree, bronşit gibi sebeplerle hastane yatışı ve ani bebek ölümü sendromu (ABÖS) artışıyla ilişkisini gösteren çalışmalar da mevcuttur. Evde hatta bebeğin bulunduğu hiçbir yerde sigara içmemelidir.

 Bebeğinizin yatağının yumuşak olmamasına, çarşafın gergin olmasına, yastık, battaniye, kıyafet, oyuncak gibi nesnelerin yatak içinde bırakılmamasına, bebeğin üzerini örterken göğüs hizasını geçmemeye özen gösterin. 

Tek parça rahat giysiler seçin, kundak yapmayın. Bir yaşına kadar yetişkinlerden bir kat fazla giydirilebilir. Tenine temas eden giyecekler pamuklu, yumuşak olmalı, dikişleri rahatsız etmemeli. İlk aylarda çamaşırların ayrı yıkayarak iki kez durulayın, mümkünse parfümsüz bebek çamaşır sabunu ya da enzimsiz deterjan kullanın.

Ev hayvanları ailenin önemli parçasıdır ve evden gönderilmeleri gerekli değildir. Onu bebeğinize hazırlamalı ancak bebeğin odasında girmemesini sağlamalısınız. Bunun için bebeğinizin kokusunun olduğu bir nesneyi taburculuk öncesi eve getirerek bebeğinizle baş başa bırakmayarak ve yattığı odaya girmesine izin vermeyerek sorunu çözmeye çalışabilirsiniz

EVDE HAYATA MERHABA

Ebeveynlerin, bebekle birlikte geçirilecek ilk günlerde ev düzeninde yapılması gereken yenilikler ve değişiklikler nedeniyle birtakım zorluklarla karşılaşabilmeleri normaldir. Bebeğinizin beslenmesi, uyku düzeni ve solunumu sizi huzursuz edebilir. İlk başta bebeğinizin bakımıyla ilgilenmek çok zamanınızı alacaktır. Özellikle ilk defa çocuk sahibi olan ebeveynler için bu hisler doğaldır.

Anne ve babaları rahatlatacak ve endişelerinden arınmalarını sağlayacak önerileri:

   * Bebeğinizle aynı zamanlarda uyumaya çalışınız.

   * Bebeğiniz bu yeni ortamına ve yaşantısına uyum sağlayana kadar aile ve dost görüşmelerini erteleyiniz.

   * Bebeğinizin bakımlarını eşinizle paylaşarak sırayla yapınız.

   * Bebeğinizin beslenmesi ve temizliği için başka birinden destek alabilirsiniz. 

BEBEĞİNİZİN BESLENMESİ

 Prematüre bebekler genellikle miadında doğan bebeklere oranla daha sık ve daha uzun süreli beslenirler. Bu nedenle bez değişimleri de daha sıktır.  

ANNE SÜTÜ VE MAMA

Prematüre bebek hastanedeyken ilk zamanlarda serumla veya tüple beslenir. Bu dönemde fazla gelen anne sütünü steril anne sütü kaplarına doldurarak buzdolabında saklayabilirsiniz. Anne sütü oda ısısında üç saat, buzdolabında üç gün, derin dondurucuda üç ay boyunca özelliğini kaybetmeden ve bozulmadan saklanabilir. Bebeğinizin daha sonra ihtiyacı olduğunda bu kaplardaki anne sütünü eritip bebeğinize verebilirsiniz.

Bebeğin, miadında doğan bebeklerle arasındaki farkı kapatabilmesi için anne sütünün yeterli olmadığı durumlarda eklemeler, sıvı veya toz özel prematüre mamalarından kullanılabilir. Bebeğinizin beslenmesinde mama kullanıyorsanız hazırlamış olduğunuz mama oda ısısında iki saat, buzdolabında bir gün bozulmadan kalabilir. Fakat mamanın bulunduğu biberon bebeğin ağzına değmemiş olmalıdır. 

Bebeğinizin düzeltilmiş yaşı altıncı aya ulaştığında diğer bebekler gibi katı gıdalar tüketmeye başlayabilir. Demir ve vitamin için damlalar alınmalı. Bu tür konular hakkında bebeğinizin takibinde doktorunuz gerekli önerilerde bulunacaktır. Taburcu olduğunda bebeğiniz uygun kilodaysa (10-90. persantil) ve anne sütüyle besleniyorsa anne sütü, şayet prematüre mamasıyla besleniyorsa miadına kadar prematüre maması ile beslenmesi gerekir.

Bebeğiniz 40. haftaya ulaştığında standart mama ile beslenmeli. Bebeğiniz taburcu olurken kilosu düşükse ve anne sütüyle besleniyorsa, anne sütü destekleyicilerle desteklenmeli, mamayla besleniyorsa 40-52. haftaya kadar prematüre ya da özel taburculuk sonrası mamasıyla beslenmelidir.

 BESLENME DÜZENİ

Her bebeğin ihtiyacına göre beslenmesi gerekir. Bebeğiniz ilk haftalarda düzensiz besleniyor gibi gelebilir. Bebeklerin bazısı hastanedekinden daha sık beslenmek isteyebilir. Sık ve yeterli beslenen bebek, fazla olan beslenmeyi durduracaktır. Bebekler acıkınca bunu anlatacak bazı hareketler yaparlar; başını çevirerek aranır, parmaklarını ve elini emer ya da emme hareketleri yapar, dokunduğunuzda ağzını açar. Bebeğinizi beslerken dikkatle izleyerek iyi emdiğinden ve yuttuğundan emin olmalısınız. Emmesi sırasında yavaşladığını ya da durduğunu fark ederseniz nazik bir uyarıyla emme ve yutmayı hatırlatabilirsiniz.

Yeterli beslenen prematüre bebekler günlük en az 6-8 defa bezlerini ıslatır. İdrar renkleri açıktır, dışkısı genellikle yumuşak, sarı ve pürtüklü kıvamlıdır. İyi beslenen bebek doymuş ve huzurludur, düzenli büyür. Bebeğinizin haftalık 115-200 gr. arasında kilosunun artmasını bekleriz ancak farklı bebekler farklı hızlarda da kilo alabilirler. Uzun süren beslenmeler sizi ve bebeğinizi yoracağından bebeğinizin her beslenme süresi 20-30 dakikadan fazla olmamalıdır. 

Bebeğiniz büyüyüp güçlendikçe bu süreler kısalacak, ilk iki-üç ayın sonunda üç-dört saat aralıklarla beslenmek genellikle yeterli olacaktır. Gece de beslenmek isteyen bebeklerde altı ay civarında bu, gecede bir beslenmeye iner. Bebeğiniz beslenmek istemiyorsa sabırlı olun, denemekten vazgeçmeyin, pozisyonunun doğruluğunu kontrol edin, son çare biberon veya fincanla beslemeyi deneyin. 

Evde sütünüzü sağmaya devam konusunu göğsünüzün dolgunluğuna ve bebeğinizin beslenme durumuna göre değerlendirin. Süt üretimini artırıp, devam etmesine katkıda sağladığı için bebeğiniz iyi besleninceye kadar sağmaya devam etmeniz gerekebilir.

 

Bebekler emmeye süt bol olduğunda daha kolay alışır. Prematüre bebekler için de enfeksiyonlara karşı önemli bir koruma sağladığından anne sütü büyük önem taşır. Aynı zamanda ileri derecede prematüre bebeklerin (32. gebelik haftasından önce doğan bebekler) yeterli büyüme ve gelişme gösterebilmesi için anne sütünü kalori, protein ve mineral yönünden desteklenmelidir. Anne sütüne iki-üç öğün anne sütü destekleyicilerinin katılması ya da ek olarak prematüre mamalarının kullanılması nedeniyle biberonla beslenme gerekebilir.

 

BESLEMEDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

Sağlık çalışanları taburculuk öncesinde mamaların hazırlanması, beslemede dikkat edilmesi gereken kurallar hakkında eğitimler verir. Uygun olmayan koşullarda hazırlanan mamalar ishale ve enfeksiyon hastalıklarına yol açtığından evde bu kurallara ve temizlik kriterlerine uyulması büyük önem taşır.

 

Toz mamaları evde hazırlarken dikkat edilmesi gereken önemli noktalar vardır. Ellerinizi mamayı hazırlamadan önce mutlaka yıkamalısınız. Mama hazırlanacak alanı temizleyin, mamayı her öğün taze hazırlayın. Kaynamış ve ılıtılmış içme suyunu doktorunuzun belirttiği miktarda biberona koyun ve içine yeterli ölçüde mamayı kendi ölçeğiyle ölçeğin üstünü düzleyerek ekleyin. Kapağını kapattığınız biberonu çalkalayıp biberon emziğini ucuna elle dokunmadan steril biçimde takın. Bileğinizin iç kısmına 1-2 damla damlatınız, ılıksa mamanın ısısı uygundur.

 

Mama verirken bebeğin başının hafif dik konumda olmasına özen gösterilmeli. Bebeğin ara ara nefes almasını sağlayınız, hava yutmaması için biberonu dik tutunuz. Mama artarsa atmalı, sonraki beslenme için kesinlikle kullanılmamalıdır. Mamayı hazırladığınızda kesinlikle termos veya şişe ısıtıcılarda sıcak muhafaza etmeyiniz.

 

Bebeklerin çoğunun beslenme veya emzirmeden sonra bir parça sütü çıkarır. Üç aydan küçük bebeklerin yüzde 80’i ise günde en az bir kez kusar. Fışkırır şekilde, bol miktarda değilse, kilo alması normalse bunlar önemi değildir. Sebep reflü olabilir. O takdirde öğürme, tıkanma ya da karın ağrısı gibi durumlarla karşılaşabilirsiniz. Bu durumda acele etmeden sakin bir ortamda emzirme, sonrasında gaz çıkarma, biberonla beslenenlerde arada gaz çıkarması ve emzik deliğini ayarlama, beslenmeden sonra yumuşak oyunlar oynama, yatağın başının bir miktar yükseltilmesi etkili olabilir. Ancak bebeğinizin başının altına direkt yükseltici bir nesne koymayın ve 12 aydan önce asla yastık kullanmayın. Bebeklerdeki reflü genellikle ilk yaş içinde kaybolur.

 

UYKU ZAMANI

Bebeklerin beyin gelişiminde uyku büyük önem taşır. Prematüre bebekler, doğumdan sonra ilk günlerinin büyük bir kısmını 15- 22 saat uykuyla geçirir, bu da normal bir bebeğin uyku süresinden fazladır.  

 

36. hafta sonrasında uyku azalırken ağlama da artar. Prematüre bebekler düzenli uyku, uyanıklık döngüsü geliştirmeleri uzun sürdüğünden bilhassa geceleri uyumakta zorluk çekerler. Bu ritmi oluşturabilmeleri için oyun ve uyaranları gündüz saatlerine saklayın. Banyo, beslenme, hikaye okuma gibi uyku öncesi rutini oluşturun.

 

Hastanedeyken ışığa, sese alışan, böylece sakinleşen bazı bebekler için gece lambası ile yumuşak bir müzik de rahatlatıcı olabilir.

 

Bebeğin kendini anne karnında güvende hissetmesini sağlamak için ellerini bir arada, kolları ile ayaklarını kalça eklemine zarar vermemek için bacaklarını düz tutulmamasına dikkat ederek kıvrık biçimde ince bir kumaşla sarabilirsiniz. Bebekler daha az ses ve ışıkla daha rahat uyuyabileceğinden, gece bebeğinizi beslerken ya da altını değiştirirken zayıf ışık kullanabilirsiniz. Sallamak, banyo yaptırmak, gezdirmek de yarar sağlayabilir. Bebeğinizin uykuya dalmadan önce sevdiği şeyi kısa zamanda verdiği tepkilerden öğreneceksiniz.

 

ANİ BEBEK ÖLÜMÜ SENDROMU

Birinci yaş gününe kadar Ani Bebek Ölümü Sendromu (ABÖS) riski, yüzüstü ve yan yatanlarda daha fazla olduğu için bebeğin daima sırtüstü yatırılması gerekir. ABÖS riskini azaltmak için sert yatak, gergin çarşafa özen gösterilmelidir. Sürekli sırtüstü pozisyonda yatmanın bebeğinizin kafasının arka kısmını düzleştirmesini önlemek için başın sağ-sol pozisyonu değiştirilebilir ya da uyanıkken ve göz önündeyken bebek yüzüstü bırakılabilir.

 

ABÖS bir yaşından küçük bebekte tam otopsi, ölüm yeri incelemesi ve klinik öykünün değerlendirilmesiyle açıklanamayan ölümdür.

 

En önemli risk faktörleri düşük doğum ağırlığı ve/veya erken doğum. Bunların yanı sıra sigara dumanına maruziyet, annenin 20 yaşından küçük olması, yüzüstü uyuma pozisyonu, yumuşak yatak ve aşırı ısınma riski artırır. Genellikle bebek iki-dört aylık iken, yüzde 90’ı ise altı aylıktan önce görülür.  Nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, sırtüstü yatma pozisyonu ile sıklığı yarıya inmiştir.

 

‘Ani Bebek Ölümü Sendromu’nu önlemek için:

 

  * Bebeğinizi yüzüstü yatırmaktan kaçının, sırtüstü yatırın.

  * Bebek yatağı sert ve düzgün yüzeyli, bebekler özel bir yatak olmalı, havalı yatak kullanılmamalı.

  * Yastık ve yünlü yorganlar bir yaşından önce kullanılmamalı.

  * Bebek yatağın alt ucuna yakın yerde, başını değil, sadece göğsüne kadar örtülmeli, örtü ve çarşafı yatağın altına sıkıştırılmalı.

  * Yatakta yumuşak oyuncak bırakılmamalı.

  * Giysilerinde nazar boncuğu, çengelli iğne gibi zarar verebilecek nesneler olmamalı.

  * İlk altı ay geceleri ebeveynler ile aynı odada ama ayrı yatakta yatırılmalı.

  * Bebek çok soğuk ya da çok sıcak ortamda kalmamalı.

  * Bebeğinize emzirme tam oturduktan iki-üç hafta sonra uyumaya yakın emzik vermeyi deneyebilirsiniz. Uykuya daldığında emzik ağzından düşerse yeniden vermeyin.

  * Evde solunum ya da kalp monitörü kullanılması ABÖS riskini düşürmez.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Sağlık Köşesi - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gaziantep Pusula Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gaziantep Pusula Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Gaziantep Pusula Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gaziantep Pusula Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.